ਈਰਾਨ, 08, ਮਈ, 2026, (ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਨਿਊਜ਼):-  ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ (Geopolitical) ਖ਼ਬਰ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇਰਾਨ ਵੱਲੋਂ 'ਸਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੋਰਮੁਜ਼' (Strait of Hormuz) 'ਤੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਇਸ ਜਲ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤਹਿਤ ਇਸ ਜਲ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਫਾਰਸੀਅਨ ਗਲਫ਼ ਸਟਰੇਟ ਅਥਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਤੇ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।

ਇਰਾਨ ਨੇ 28 ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਅਪਣਾ ਰੁਖ਼ ਸਖ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ (America And Israel) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਰਾਨੀ ਖੇਤਰ ’ਤੇ ਹੋਏ ਸਾਂਝੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਰਾਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ਼ੈਰ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ‘ਟੋਲ ਸਿਸਟਮ’ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ।

ਇਸ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:
1. ਸਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
•    ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਲ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਲਗਭਗ 20-30% ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਤੰਗ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ।
•    ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇਹ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ (strait) ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਕੁਵੈਤ, ਯੂ.ਏ.ਈ.) ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
2. ਇਰਾਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮਕਸਦ
ਇਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੰਟਰੋਲ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
•    ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ: ਇਰਾਨ ਅਕਸਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕੀ) ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
•    ਰਣਨੀਤਕ ਦਬਾਅ: ਇਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਕੇ ਇਰਾਨ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
•    ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ: ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਇਰਾਨ ਹਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3. ਇਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ
•    ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ: ਜੇਕਰ ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
•    ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ: ਸਿਰਫ ਤੇਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਐਲ.ਐਨ.ਜੀ. (LNG) ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਪਾਰਕ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
•    ਫੌਜੀ ਤਣਾਅ: ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ "ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ" (Freedom of Navigation) ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਇਰਾਨ ਦਾ ਇਹ ਕਦਮ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।