ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 10, ਜੂਨ, 2026, (ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਨਿਊਜ਼):-   ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ (Strategic Defense Policy) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਾਹਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਫਰੰਟ ਮੋਰਚੇ (Operational Readiness) 'ਤੇ 12 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ (Nuclear Warheads) ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਰਮਾਣੂ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

1. ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ?
ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਭਾਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਨੋ ਫਸਟ ਯੂਜ਼' (No First Use - ਪਹਿਲਾਂ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰਨ) ਦੀ ਨੀਤੀ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ (Warheads) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ (Launchers) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸਟੋਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਯਾਨੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਫਾਇਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਹੁਣ ਕੀ ਬਦਲਿਆ: ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ 12 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ (Canisterized or Mate Status) ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ (Canister-launched) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੰਗਾਮੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ (Retaliation) ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

2. ਇਸ ਕਦਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
ਦੋਫਾੜੀ ਚੁਣੌਤੀ (Two-Front Threat): ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ—ਚੀਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੋਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਸਾਈਲੋਜ਼ (Silos) ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਹ ਰਣਨੀਤਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਗਨੀ-5 (Agni-V) ਅਤੇ ਮੀਰਵ (MIRV) ਤਕਨਾਲੋਜੀ: ਭਾਰਤ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ-5 ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦਾ MIRV (Multiple Independently Targetable Re-entry Vehicle) ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲ ਪਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਇੱਕੋ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਕਈ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ 'ਤੇ ਦਾਗ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਰਣਨੀਤਕ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ:
'ਸਪਸ਼ਟ ਸੁਨੇਹਾ': ਰੱਖਿਆ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਾਇਨਾਤੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ (Second-Strike Capability) ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ 'ਡਿਟਰੈਂਸ' (Deterrence - ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ) ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜਿਹੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ 'ਸਟ੍ਰੈਟੇਜਿਕ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਕਮਾਂਡ' (SFC) ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜਨਤਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਾਈ-ਅਲਰਟ ਮੋਡ 'ਤੇ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।