ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ,22, ਜੂਨ, 2026, (ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਨਿਊਜ਼):-  ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਾਸ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ,'ਚੌਪਾਲ ਸੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ' (Chaupal se Chandigarh) ਨਾਮ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਠਨ (1966) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਘੇ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੁਰੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ (Surender Prasad Singh) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਲੰਬੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ, ਦੀਪਕਮਲ ਸਹਾਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1952 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ (Assembly Elections) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2024 ਤੱਕ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਚੌਪਾਲ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਸਨੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਕੌਣ ਰਾਜਪਾਲ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ, ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ, ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਮੰਤਰੀ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਣਿਆ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ:
1. ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਮਤਲਬ
ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਟਾਈਟਲ 'ਚੌਪਾਲ ਸੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ' ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ 'ਚੌਪਾਲਾਂ' ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੀਕਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸੱਤਾ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
2. ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀ-ਕੀ ਦਰਜ ਹੈ?
•    ਹਰ ਚੋਣ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ: 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1967 ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ, ਹਾਰ-ਜਿੱਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਉਲਟਫੇਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।
•    ਦਿਗੱਜ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਦੌਰ: ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ 'ਲਾਲ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ' ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ—ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ, ਚੌਧਰੀ ਬੰਸੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਭਜਨ ਲਾਲ ਦੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਅਣਸੁਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।
•    'ਆਯਾ ਰਾਮ, ਗਿਆ ਰਾਮ' ਦਾ ਸੱਚ: ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਦਲ-ਬਦਲੀ (Flipping political parties) ਦੀ ਸਿਆਸਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 'ਆਯਾ ਰਾਮ, ਗਿਆ ਰਾਮ' ਦਾ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਅਸਲ ਕਿੱਸੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
3. ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਿਉਂ ਖ਼ਾਸ ਹੈ?
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀਆਂ ਇਨਸਾਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜਾਤੀਗਤ ਸਮੀਕਰਨ, ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਡੀਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਵੇ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਮ ਪਾਠਕ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਰਗ-ਰਗ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।