ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤ 'ਚ ਹਰ ਤੀਜਾ ਵਿਅਕਤੀ Fatty Liver ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ

ਪਟਿਆਲਾ, 09, ਜੂਨ, 2026, (ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਨਿਊਜ਼):-  ਸਿਹਤ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸਾਡੀ ਖ਼ਰਾਬ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ (Lifestyle) ਦੇ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਤੀਜਾ ਵਿਅਕਤੀ 'ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ' (Fatty Liver) ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਮਰਦਰਾਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਲਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।

ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ:
ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਕੀ ਹੈ?
ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਲਿਵਰ (ਜਿਗਰ) ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਬੀ (Fat) ਜੰਮਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਵਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਚਰਬੀ ਹੋਣਾ ਨਾਰਮਲ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਲਿਵਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਵਜ਼ਨ ਦੇ 5% ਤੋਂ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
1.    AFLD (Alcoholic Fatty Liver Disease): ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਕਾਰਨ।
2.    NAFLD (Non-Alcoholic Fatty Liver Disease): ਸ਼ਰਾਬ ਨਾ ਪੀਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪੇ ਕਾਰਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 90% ਮਾਮਲੇ ਇਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ:
•    ਜੰਕ ਫੂਡ ਅਤੇ ਰਿਫਾਈਂਡ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟਸ: ਪੀਜ਼ਾ, ਬਰਗਰ, ਮੈਦੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪੈਕਡ ਸਨੈਕਸ ਅਤੇ ਕੋਲਡ ਡਰਿੰਕਸ (High Fructose Corn Syrup) ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੇਵਨ।
•    ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਕਮੀ: ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅੱਗੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ (Sedentary Lifestyle) ਅਤੇ ਸੈਰ ਜਾਂ ਵਰਕਆਊਟ ਨਾ ਕਰਨਾ।
•    ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ (Diabetes): ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਚਰਬੀ (Visceral Fat) ਦਾ ਵਧਣਾ ਲਿਵਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
•    ਦੇਰ ਰਾਤ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ: ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੇਟ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਸੌਂ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਉਸ ਕੈਲੋਰੀ ਨੂੰ ਪਚਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਚਰਬੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ):
ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਨੂੰ 'ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿਲਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਇਸ਼ਾਰੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
•    ਪੇਟ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਦਰਦ ਜਾਂ ਭਾਰੀਪਨ ਰਹਿਣਾ।
•    ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
•    ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਲੱਗਣੀ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਮਾ ਖ਼ਰਾਬ ਰਹਿਣਾ (ਗੈਸ ਅਤੇ ਬਲੋਟਿੰਗ)।
•    ਅਚਾਨਕ ਵਜ਼ਨ ਵਧਣਾ।
ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ:
ਜੇਕਰ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ (ਗ੍ਰੇਡ-1 ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਡ-2) ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਬਦਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ (Reverse) ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
1.    ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ: ਆਪਣੀ ਡਾਈਟ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ, ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ। ਖੰਡ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨਿਟਡ ਤੇਲ (ਵਨਸਪਤੀ/ਰਿਫਾਈਂਡ) ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਓ।
2.    ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਕਆਊਟ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਤੋਂ 45 ਮਿੰਟ ਤੇਜ਼ ਸੈਰ (Brisk Walk), ਯੋਗਾ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।
3.    ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਪਰਫੂਡਸ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਿੰਬੂ, ਆਂਵਲਾ, ਜਾਂ ਕੱਚੀ ਹਲਦੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਲਿਵਰ ਨੂੰ ਡਿਟੌਕਸ (ਸਾਫ਼) ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
4.    ਵਜ਼ਨ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਵਜ਼ਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਬਾਡੀ ਵੇਟ ਦਾ 7% ਤੋਂ 10% ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਲਿਵਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਸਲਾਹ: 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ LFT (Liver Function Test) ਅਤੇ ਪੇਟ ਦਾ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ (Ultrasound) ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਵਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਸਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ।